Jaworzno, warto tu przyjechać

Jest jednym ze śląskich miast, choć w swojej historii, Jaworzno miało różnych decydentów. Mimo, iż jest miastem górniczym – tu powstała kopalnia Jaworzno Szczakowa, która do dziś eksploatuje węgiel, władze miasta stawiają na kulturę i jej rozwój. W kalendarz miasta na stałe wpisało się wiele imprez kulturalnych, które przyciągają nie tylko mieszkańców, ale także turystów. W dodatku, z reguły odbywają się w bardzo przyjemnych rekreacyjnych miejscach, jak nad Zalewem Sosina, bądź nad zbiornikiem Gródek, w którym działa najlepsza w Polsce baza nurkowa. Zalew Sosina, jest typowo rekreacyjnym zbiornikiem, gdzie można korzystać z różnych wodnych sportów, a także pograć w gry zespołowe na brzegu. W Jaworznie istnieje wiele tras rowerowych, szlaków turystycznych, które wiodą przez najładniejsze przyrodniczo miejsca miasta i jego okolic. Można tu zajrzeć do jednego z dwóch rezerwatów przyrody – jeden, to Rezerwat Sasanki na Sodowej Górze, drugi, obejmuje Nieckę Wilkoszyńską z unikatową roślinnością i źródłami siarczanymi. Jaworzno to miejsce, w którym w wielu miejscach zobaczymy miejsca poświęcone dawnym mieszkańcom miasta, społeczności żydowskiej. Niestety, jak wszędzie w Polsce, naziści nie dali szans Żydom na przetrwanie. W dodatku, Jaworzno jest położone niedaleko Auschwitz... Warto przyjechać do Jaworzna, wielu turystom wydaje się, że jest to jedno z typowych, śląskich miast. Może jednak nie jest typowe?

Jaworzno – miasto przyjazne rowerzystom

Każde miasto buduje infrastrukturę dla rowerzystów, dostrzegając coraz większe zainteresowanie takim sposobem rekreacji. Również Jaworzno nie odstaje w tym temacie, ale proponuje rowerzystom wiele tras na wycieczkę na rowerze. Razem, w Jaworznie jest przygotowanych 277 km tras i ścieżek rowerowych. Jaworznickie trasy połączone są z trasami sąsiednich gmin Śląska i Małopolski. Trzy główne trasy prowadzą od Katowic, przez Mysłowice i Jaworzno do Chrzanowa, kolejna od Pszczyny, przez Jaworzno do Sławkowa, a trzecia od Mikołowa, przez Mysłowice do Jaworzna. Piętnaście krótszych tras łączy jaworznickie osiedla i dzielnice, tereny rekreacyjne Jaworzna i sąsiednich miejscowości. Pomiędzy nimi występuje dziesięć tras łączących wyżej wymienione. Zwiedzanie regionu podczas jazdy rowerem, to najlepszy sposób na dobry, aktywny wypoczynek. Trudniejsze trasy prowadzą przez tereny leśne, przyrodnicze, ale rowerzyści mają do dyspozycji 25 punktów, w których mogą się zatrzymać na odpoczynek, przygotowane są stoły i ławy dla chcących się posilić. W każdym z punktów znajdują się tablice z opisami tras rowerowych. Trasy rowerowe mają przygotowane mostki, przejazdy nad potokami, strumieniami. Rowerzyści mogą zaopatrzyć się w specjalny dla nich papierowy przewodnik rowerowy, lub w wersji elektronicznej. Szlaki rowerowe wiodą przez tereny przyrodnicze, ale także można z nich zobaczyć nowoczesną infrastrukturę przemysłową.

Ścieżki edukacyjne w Jaworznie

Na terenie miasta wytyczono dwie ścieżki dydaktyczne i jedną edukacyjną. Są to: ścieżka edukacyjna na terenie kompleksu leśnego wokół elektrowni Jaworzno III, ścieżka dydaktyczna w kompleksie leśnym Dobra – Wilkoszyn oraz ścieżka dydaktyczna Dobra Wilkoszyn – obszar chronionego krajobrazu. Jest to najciekawsza z tras. Chroniony krajobraz, to obszar położony w północno wschodniej części Jaworzna, pomiędzy śródmieściem a Ciężkowicami, Wilkoszynem i Dobrą. Obejmuje kompleks leśny, okoliczne łąki, powołany został w celu ochrony występujących tu gatunków fauny i flory, a także ze względu na występujące na tym obszarze źródła wody siarczanej. Występuje tu wielkie obniżenie terenu, zwane Niecką Wilkoszyńską, właśnie tutaj występuje kompleks leśny. Niecka otoczona jest pasmami wzniesień, Garbem Ciężkowickim i Garbem Jaworznickim. Najwyższym wzniesieniem na tym terenie jest Góra Przygoń, 354 m n.p.m. Na chronionym terenie znajduje się także Góra Grodzisko, na której znajdowała się za czasów chrztu Polski osada, oraz Sodowa Góra, która jest jednocześnie Rezerwatem Sasanki. W Niecce Wilkoszyńskiej występują piaszczyste osady polodowcowe, płynie tu potok Łużnik, który jest dopływem Koziego Brodu. Ponieważ na terenie niecki występują specyficzne warunki glebowe, morfologiczne, wynikające z otoczenia rzeki, oraz działalności człowieka – górniczej, rolniczej, turystycznej, szata roślinna jest bardzo urozmaicona i różnorodna. Roślinność łąkowa, leśna, wodna i nawodna zapewnia warunki do życia wielu gatunkom chronionych zwierząt.

Skąd się wzięła nazwa miasta ‘Jaworzno’

Nie wiadomo, czy jest to jedyna legenda o nazwie Jaworzna, ale faktycznie, herb miasta to jawor, który ścina dwóch drwali. Podanie mówi, że sam król Kazimierz Wielki, który z Poznania jechał do Krakowa, zatrzymał się po drodze na odpoczynek w jednej z miejscowości na trasie swojej podróży. Akurat zatrzymał się przy jednym ze wzgórz, Pańskiej Górze, a tam właśnie drwale pracowali przy ścinaniu drzew. W okolicy najwięcej rosło jaworów, takie drzewo ścinali też drwale. W pobliżu stały drewniane chaty, król zapytał swojego woźnicy, jaka to miejscowość. Woźnica skierował takie samo pytanie do pracujących drwali. Co, zrozumieli, że woźnica pyta się ich, co robią. Odpowiedzieli, że ‘jawor rżną’. Król zrozumiał, że Jaworzno. Tak powstała nazwa miasta, a drwale i jawor zostali uwiecznieni w herbie miasta. Na terenie Jaworzna wiele nazw dzielnic, wzgórz, rzek, ma etymologię topograficzną – wyrażającą właściwości terenu, roślin, rzek, zwierząt – np. Dąb, Wilk, Góra, Łęg, etymologię kulturową, oznaczającą dzieło człowieka, urządzenia – np. Mostki, Kwatery, Stara Huta, Osiedle Stałe, Kolonia Bierut, etymologię patronimiczną, czyli potomków człowieka, którego imię, godność zawierają się w nazwie miejscowości, jak Długoszyn, Wilkoszyn, Mysłowice, Ciężkowice, oraz etymologia nazw służebnych, od funkcji ludzi pełniących służbę u króla, biskupa – Mrowce, Robaki, Srebrniki.

Żydowskie wspomnienia w Jaworznie

Odwiedzając Jaworzno, warto zaglądnąć na cmentarz żydowski, który jest świadectwem mieszkających tu kiedyś Żydów. Ostatni pochówek odbył się na tym cmentarzu w 1942 roku. Do dziś zachowało się na cmentarzu 340 nagrobków, najstarszy jest z 1884 roku. Dzięki staraniom byłych mieszkańców Jaworzna będących Żydami, na cmentarzu przeprowadzono prace remontowe i porządkowe, oraz odsłonięto pamiątkową tablicę, poświęconą pamięci Żydów zamordowanych przez Niemców. Na początku XX wieku, w Jaworznie wybudowano synagogę przy ul. Stojałowskiego. Druga świątynia funkcjonowała przy ul. Królowej Jadwigi, a przy niej zorganizowano szkołę. Podczas II wojny światowej, synagoga przy Stojałowskiego została zdewastowana przez Niemców, po wojnie przebudowano ją na sklep, a w ostatnich latach budynek został zburzony, na jego miejscu powstał nowy, w którym dziś jest pub. Przy północnej granicy Jaworzna znajduje się niewielka osada Pasternik. To płaski cypel, otoczony wodami rzeczki Kozi Bród, odgrodzony od strony miasta nasypem kolejowym. Było to idealne miejsce do utworzenia getta. Niemcy chcieli tu umieścić wszystkich Żydów, przed wywiezieniem ich do Auschwitz. Nasyp był doskonałym punktem obserwacyjnym, o ucieczce z getta nie było mowy. W fatalnych warunkach zgromadzono tu kilkuset Żydów. Getto zostało zlikwidowane w czerwcu 1942 roku, część Żydów przeniesiono do innego getta, a część wywieziono do Auschwitz. Do dziś pozostało w Jaworznie Pasterniku kilka budynków z tamtych czasów.

Gdzie właściwie umiejscowione jest Jaworzno

Historycznie, miasto leży na terenie Małopolski, archeolodzy potwierdzili jego istnienie już w epoce kamienia. Na górze Grodzisko można zobaczyć pozostałości po osadzie z okresu chrztu Polski, które zostało całkowicie zniszczone podczas potopu szwedzkiego. Zarysowane wały na wzgórzu potwierdzają istnienie osady również we wczesnym średniowieczu. Przez kilka wieków, Jaworzno było małą osadą na Ziemi Krakowskiej, niedaleko Chrzanowa. Pierwsze zapiski o Jaworznie, to 1229 rok, a w 1335 roku powstała tu parafia, której tereny należały do krakowskich biskupów. Jaworzno było miejscem, w którym wydobywano rudy srebra, ołowiu, cynku, żelaza. Pierwsza kopalnia węgla kamiennego powstała w jednej z dzisiejszych dzielnic miasta – Szczakowej, gdzie do dziś węgiel jest wydobywany. III rozbiór Polski spowodował, że Jaworzno znalazło się w Księstwie Warszawskim, natomiast później, aż do 1918 roku, Jaworzno należało do Wielkiego Księstwa Krakowskiego, w ramach zaboru austriackiego. W czasie II wojny światowej, miasto zostało włączone do Rzeszy Niemieckiej, było pod niemiecką okupacją. Niemcy utworzyli tu nawet podobóz Auschwitz, a jego więźniowie pracowali w jaworznickich kopalniach. Po wojnie, miasto wróciło do Polski, było jednym z ważniejszych miast województwa krakowskiego. Jednak ze względu na duże uprzemysłowienie, Jaworzno, na mocy reformy, w 1975 roku zostało włączone do województwa katowickiego, później do śląskiego.

W Jaworznie jest aż czternaście gór

Do Zakopanego z Jaworzna nie jest aż tak daleko, ale miasto ma swoje góry. Nie są one wysokie, bardziej są to wzniesienia około 300 metrów każde, ale można je także nazwać górami. Najwyższą górą w Jaworznie jest Przygoń, o wysokości 355 metrów. Znajduje się w Ciężkowicach, jednej z dzielnic Jaworzna. Na wzgórzu usytuowana jest wieża przeciwpożarowa o wysokości 30 metrów, a w lesie można znaleźć pozostałości po wieży triangulacyjnej. Ze szczytu można zobaczyć całe miasto, a przy ładnej pogodzie można stamtąd zobaczyć Beskid oraz Tatry. Drugą, co do wysokości górą jest Grodzisko, gdzie w czasach chrztu Polski znajdowała się osada. W czasie najazdu szwedzkiego została zrównana z ziemią. Na Sodowej Górze, gdzie kiedyś funkcjonował kamieniołom dolomitu, dziś znajduje się Rezerwat Sasanek. Niestety, od kilku lat nie zaobserwowano kwitnących roślin. Pozostałe wzniesienia w Jaworznie, to Góra Chrzanowska, Łazy, Wielkanoc, Pańska Góra, Równa Góra, Glinna Góra, Ruda Góra, Pietruszowa, Góra Bielana, Koniówki i Staberek, najniższe wzniesienie o wysokości 285 metrów. Nazwa miasta Jaworzno powstała od jawora, drzewa te porastały Pańską Górę. Król Kazimierz III Wielki spotkał w tym rejonie drwali ścinających drzewa. Herb Jaworzna przedstawia jawor i ścinających go dwóch drwali. Jaworowe drzewa powszechnie występują na terenie całego Jaworzna.

Tereny rekreacyjno wypoczynkowe na terenie Jaworzna

Jaworzno może się pochwalić posiadaniem na swoim terenie najlepszej w Polsce bazy nurkowej. Baza Koparki mieści się w akwenie powstałym w dawnym wyrobisku dolomitu. Nazwa bazy pochodzi od zatopionych w wodzie koparek, o wysokości 18 m. Wraz z zatopionymi domkami strzałowymi, stanowią dużą atrakcję dla nurków. W bazie prowadzone są szkolenia dla nurków różnych specjalności, może tu trenować nawet 700 osób tygodniowo. Aby podnieść bezpieczeństwo, w bazie znajduje się punkt medyczny i komora dekompresyjna. Podczas nurkowania, można podziwiać nie tylko wspomniany zatopiony sprzęt, ale także pionowe ściany kamieniołomu. Zbiornik Gródek jest wielką atrakcją dla płetwonurków z całej Polski, odbywa się tu także wiele imprez związanych z nurkami, między innymi, co roku odbywają się tutaj właśnie wybory najpiękniejszej miss płetwonurków. Na terenie bazy znajdują się domki campingowe, sanitariaty, sklep z artykułami nurkowymi oraz wypożyczalnia sprzętu do nurkowania. Drugim terenem rekreacyjnym, chętnie odwiedzanym przez mieszkańców Jaworzna jest Zalew Sosina, o powierzchni 50 ha, oraz 30 ha kompleksu leśno – łąkowego naokoło zalewu. Znajduje się tu kąpielisko strzeżone, można uprawiać wiele sportów wodnych – sprzyja temu łagodna linia brzegowa. Jest tu wypożyczalnia sprzętu wodnego. Są także boiska do siatkówki, plaża, oraz punkty gastronomiczne. Nad zalewem odbywa się wiele imprez.

Atrakcje przyrodnicze w Jaworznie

We wschodniej części Jaworzna, w dzielnicy Ciężkowice, znajduje się rezerwat przyrody, zwany Doliną Żabnika. Obejmuje teren około 42 hektarów, obejmując swoim zasięgiem całą dolinę potoku Żabnik. Jest to raj dla biologów – rezerwat jest skupiskiem rosiczki okrągłolistnej, jak również kilkuset rzadkich, zagrożonych roślin szuwarowych, torfowiskowych, wodnych, co ciekawe, nie tylko występujących na nizinach, ale także na terenach górskich. Kilkadziesiąt gatunków jest prawnie chronionych. Z ciekawszych gatunków, które rzadko występują, są omieg górski, kruszczyk rdzawoczerwony, goryczka wąskolistna, pomocnik baldaszkowaty, bagno zwyczajne, żurawina błotna, kalina koralowa, kosaciec syberyjski, tłustosz pospolity. Z ciekawszych gatunków fauny, możemy tu zobaczyć śliza, strzeblę potokową oraz larwy chruścików i widelnic. Dolina Żabnika jest bardzo ciekawym, unikatowym obszarem. Z kolei w północnej części miasta, znajduje się Rezerwat Sasanek, nazwany od występujących tam roślin – sasanki otwartej. Jest to teren objęty ochroną. Sodowa Góra, bo tak nazywa się teren występowania sasanki, jest wzniesieniem zbudowanym ze skał dolomitowych, kiedyś eksploatowano tu rudy cynku i ołowiu. Sasanka otwarta jest rośliną w rejestrze gatunków zagrożonych – niestety, od kilku lat nie zaobserwowano na terenie rezerwatu kwitnących roślin. Nie wiadomo, czy wyginęła, czy możliwe jest jej odrodzenie.

Jaworzno, miasto bardzo kulturalne

W Jaworznie dużo się dzieje. Często odbywają się tutaj koncerty, spektakle, widowiska, festyny, mieszkańcy Jaworzna nie mogą narzekać na nudę. Wiele z propozycji kulturalnych ma charakter bardziej elitarny, odbywają się one w kameralnych miejscach – galeriach i salach teatralnych. W kalendarz miasta, na stałe wpisało się imprezy cykliczne, w których mieszkańcy chętnie uczestniczą. Między innymi, jest to Koncert Noworoczny, Spotkania Teatralne, Festiwal Energii, Dni Jaworzna, Noc Świętojańska, Festiwal Artystyczny Dzieci i Młodzieży, Dożynki Miejskie, Pożegnanie Lata. Na terenie miasta, wiele stowarzyszeń, klubów, prowadzi działalność kulturalną, działa wiele kół zainteresowań i zespołów artystycznych. Aż sześć instytucji zajmuje się krzewieniem kultury. Miejska Biblioteka Publiczna w Jaworznie jest multimedialnym centrum edukacji, kultury i informacji, dostępnym dla wszystkich chętnych. Muzeum Miasta Jaworzna, to nie tylko placówka typowo muzealna, zajmująca się gromadzeniem muzealiów. Jest to także instytucja, która zajmuje się animacją wydarzeń kulturalnych. Miejskie Centrum Kultury i Sportu zajmuje się organizacją imprez cyklicznych, oraz okazjonalnymi, jak turnieje tańca, koncerty, festyny, wieczory autorskie. Orkiestra Kameralna ‘Archetti’, to zespół młodych muzyków, którzy koncertują w swoim mieście oraz na zagranicznych wyjazdach, podobnie jak Orkiestra Rozrywkowa ‘eM Band’. Szóstą instytucją działającą na rzecz kultury jest Teatr Sztuk w Jaworznie, który jest miejscem rozwoju teatru, tańca i muzyki, plastyki, rzemiosł artystycznych.

error: Content is protected !!